Tenzij u er toevallig zelf zou werken is de kans klein dat u ooit een echte cd-r-fabriek van binnen zult zien. Als bladenmaker ben ik toch maar een mazzelaar, ons nodigen ze uit voor dergelijke rondleidingen. Hoewel het altijd weer een probleem is om mij in een min of meer passend fabriekspak te hijsen, is zo’n bezoekje natuurlijk niet compleet zonder naast de werkende machines te staan. En aangezien die productie plaatsvindt in zogenaamde clean rooms –gefilterde lucht onder overdruk, metalen vloeren en plafonds, luchtdouches alvorens je naar binnen mag– is dat pakje van groot belang. Anders zouden we bij onze testen nog meer rare dingen vinden, want een stofje is dodelijk voor zo’n cd-r.
Meteen na het spuitgieten van de drager wordt er met een slimme machine de dye opgebracht, de laag die uiteindelijk het hart van de cd-r vormt. Want die laag kan straks in de brander beschreven worden. Natuurlijk moet de dye zo egaal mogelijk zijn en dat bereikt men door een soort van centrifugaal effect. Het zojuist geperste schijfje draait met hoge snelheid rond, terwijl een klein spuitmondje de laag opbrengt. Het teveel wordt meteen weer weggeslingerd en vervolgens opnieuw gebruikt.
Met die dye ben je er niet. Want de cd werkt nu eenmaal door het gereflecteerde signaal terug te lezen en dat kan alleen als er een spiegelende laag boven de dye zit. Voor een cd-r is dat bijna altijd zilver –heel soms zelfs goud– en gezien de prijs van de grondstof willen ze die laag dun houden. Dus verdwijnt de cd-r in spe even uit het zicht. Via een stelsel van luchtsluizen komt het schijfje in een vacuümkamer. Dat vacuüm is nodig om te kunnen sputteren –een proces waarbij het schijfje gebombardeerd wordt met zilveratomen. Het zilver krijgt een elektrische lading mee, het schijfje een tegengestelde en zo weet men een zo dun mogelijk egaal laagje te creëren. Na die stap komt via een tweede reeks luchtsluisjes het halfproduct weer in beeld, om vervolgens van een beschermende laklaag te worden voorzien. Daarna komen ze op grote spindels en kunnen worden afgewerkt, dus bedrukt, verpakt en verzonden.
Het hele proces draait volcontinue en is nog wel wat complexer dan ik hier heb beschreven. Zo staan er twee spuitgietmachines aan het begin van de lijn en zitten er zo hier en daar buffers in het systeem, waar de cd-r’s in wording tussentijds even kunnen worden geparkeerd. Het geheel is een prachtig samenspel van allerlei robotarmpjes die met schijfjes jongleren, van de ene processtap naar de andere. Met zo hier en daar ook nog eens inspectieapparatuur, zoals videocamera’s die gekoppeld aan beeldherkeningsconsoles controleren op vlakheid, aanwezigheid van het basispatroon en nog zo wat zaken. Hoogst indrukwekkend!
En dan is de cd-r af, om vervolgens voor een appel en een ei verkocht te worden. Het is momenteel geen vetpot in die handel –die fabrieken draaien lang niet allemaal winst. Maar stil laten staan is nog veel duurder, gezien de investeringen. Dan verkoopt men liever met een beetje verlies, dat is uiteindelijk goedkoper dan die vele miljoenen aan hightech werkloos te laten staan.
Wat het nog vervelender maakt –niet alleen voor die fabrikant, maar ook voor ons als kopers– is dat de winkelprijs echt stukken hoger is dan de productiekosten. Niet alleen wil de winkelier winst maken, net als de distributeur en alle andere stappen in de tussenhandel, maar per exemplaar betalen we ook nog eens een heffing van om en nabij de 15 centen. Een heffing die bestemd is om de copyrighthouders van al die zaken die u en ik illegaal zouden kunnen kopiëren schadeloos te stellen. Nu weet ik natuurlijk niet wat u zoal op uw pc uitvreet, maar ik gebruik die cd-r hoogstens voor een mp3-kopietje van een cd die ik toch al heb gekocht. Of mijn eigen foto’s. Dus of ik dat nou zo’n goed idee vinden moet...
Een vreemd product, die cd-r. Een peperdure hightech fabriek, waar ze bovendien ook nog eens voortdurend druk bezig zijn met het ontwikkelen van nog sneller beschrijfbare exemplaren. En vervolgens wordt dat schijfje onderwerp van een moordende concurrentie tussen fabrieken en handelaren. Een concurrentie die de prijs van de cd-r in enkele jaren letterlijk heeft gedecimeerd –amper zes jaar terug betaalden we echt tien keer zoveel als tegenwoordig. En toen was die vermaledijde heffing er nog niet eens!
|
